Fotowoltaika: utrzymanie i monitorowanie instalacji

Instalacja fotowoltaiczna nie ma ruchomych części i przez większość czasu pracuje sama. To nie znaczy, że nie potrzebuje uwagi. Luźne połączenie, uszkodzony przewód albo falownik wyłączający się w słoneczne południa potrafią przez miesiące zabierać część produkcji, zanim ktoś to zauważy. Ten poradnik opisuje, jak dbać o fotowoltaikę: co sprawdzać samodzielnie, co zlecić serwisowi i jak czytać dane z monitoringu.

Utrzymanie fotowoltaiki w skrócie

Dobra opieka nad instalacją to trzy rytmy:

• na bieżąco: rzut oka na produkcję w aplikacji falownika i reakcja na alerty,
• raz w roku: przegląd serwisowy z kontrolą połączeń, zabezpieczeń, konstrukcji i falownika,
• co najmniej raz na 5 lat: badanie instalacji elektrycznej budynku, które wymaga Prawo budowlane.

Czyszczenie paneli robi się wtedy, gdy jest potrzebne, a nie według kalendarza.

Monitorowanie wydajności instalacji

Monitoring to najprostsza forma serwisu, bo pozwala wykryć problem bez wchodzenia na dach. Prawie każdy falownik ma aplikację, która pokazuje bieżącą moc, produkcję dzienną i miesięczną oraz kody błędów.

Na co patrzeć w danych

1. Produkcja miesięczna w porównaniu z tym samym miesiącem w poprzednich latach. Pogoda zmienia wynik, ale spadek o kilkadziesiąt procent przy podobnej pogodzie to sygnał ostrzegawczy.
2. Krzywa mocy w słoneczny dzień. Powinna być gładka. Nagłe ucięcie w południe sugeruje ograniczenie przez falownik, a poszarpany przebieg cień lub problem z połączeniem.
3. Różnice między łańcuchami paneli (stringami). Jeśli dwa łańcuchy o tej samej orientacji dają wyraźnie różne wartości, coś jest nie tak w jednym z nich.
4. Kody błędów i alerty. Zapisuj je z datą, bo ułatwiają diagnozę serwisowi.

Prognozę produkcji dla lokalizacji można porównać z narzędziem PVGIS Komisji Europejskiej albo z założeniami z projektu. Więcej o czynnikach, które wpływają na wynik, piszemy w tekście o wydajności fotowoltaiki.

Monitoring serwisowy

Mało kto zagląda do aplikacji codziennie. Dlatego Sun Valley Energy prowadzi monitoring serwisowy: alarm z falownika trafia do nas, a my reagujemy, zanim strata produkcji urośnie.

Przegląd instalacji fotowoltaicznej

Raz w roku warto zlecić przegląd. Najlepiej wiosną, przed miesiącami najwyższej produkcji. Zakres dobrego przeglądu fotowoltaiki obejmuje:

• oględziny paneli: pęknięcia szkła, odbarwienia, przebarwienia ogniw, uszkodzenia ramy,
• kontrolę konstrukcji i mocowań, zwłaszcza po zimie i wichurach,
• sprawdzenie przewodów i złączy DC, w tym śladów przegrzania i uszkodzeń przez zwierzęta,
• kontrolę zabezpieczeń w rozdzielnicy: wyłączników, ograniczników przepięć, rozłącznika DC,
• pomiar rezystancji izolacji i parametrów łańcuchów,
• przegląd falownika: wentylacja, filtry, historia błędów, aktualizacja oprogramowania,
• w razie potrzeby badanie kamerą termowizyjną, która pokazuje gorące punkty na panelach i złączach.

Prace przy przewodach i złączach DC wykonuje tylko osoba z uprawnieniami. Napięcie stałe w łańcuchu paneli jest niebezpieczne także przy pochmurnej pogodzie.

Obowiązki właściciela instalacji

Prawo budowlane wymaga, by co najmniej raz na 5 lat właściciel budynku zlecił kontrolę stanu technicznego, a w jej ramach badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej: połączeń, osprzętu, zabezpieczeń, ochrony przeciwporażeniowej, rezystancji izolacji i uziemień (art. 62 ust. 1 pkt 2). Obowiązek dotyczy także domów jednorodzinnych. Instalację PV warto objąć tym samym badaniem.

Przy instalacjach o mocy powyżej 6,5 kW projekt uzgadnia się z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, a Państwowa Straż Pożarna dostaje zawiadomienie o zakończeniu montażu wraz z planem instalacji dla ekip ratowniczych (art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c). Po rozbudowie instalacji przekaż straży aktualny plan, żeby strażacy wiedzieli, gdzie są panele i rozłączniki.

Czyszczenie paneli fotowoltaicznych

Zabrudzenie ogranicza ilość światła, które dociera do ogniw. W polskim klimacie deszcz zwykle wystarcza, zwłaszcza przy panelach nachylonych pod kątem kilkudziesięciu stopni. Czyszczenie ma sens, gdy:

• monitoring pokazuje spadek, którego nie tłumaczy pogoda ani pora roku,
• na panelach zalegają ptasie odchody, liście albo mech, które deszcz nie spłukuje,
• instalacja stoi przy polach, drodze szutrowej lub zakładzie, z którego osiada pył,
• panele leżą płasko lub pod małym kątem, na przykład na dachu płaskim albo wiacie.

Do mycia używa się miękkiej szczotki i wody demineralizowanej, bez myjki ciśnieniowej, środków ściernych i silnych detergentów, które mogą uszkodzić powłokę szkła. Przed myciem sprawdź warunki gwarancji producenta paneli. Praca na dachu wymaga zabezpieczenia przed upadkiem, dlatego bezpieczniej zlecić to profesjonalnemu czyszczeniu paneli.

Typowe problemy i co z nimi zrobić

Spadek produkcji

Najpierw wyklucz przyczyny naturalne: pochmurny miesiąc, krótszy dzień, śnieg. Potem sprawdź, czy nie pojawił się nowy cień, na przykład od podrośniętego drzewa lub nowego budynku, i czy panele nie są wyraźnie zabrudzone. Jeśli spadek dotyczy jednego łańcucha, problem leży najczęściej w panelu, złączu lub przewodzie i wymaga wizyty serwisu.

Falownik wyłącza się w słoneczne dni

W godzinach dużej produkcji napięcie w sieci niskiego napięcia potrafi rosnąć. Gdy przekroczy dopuszczalną wartość, falownik odłącza się, a potem ponownie łączy. W aplikacji widać to jako błąd przepięcia sieci i przerwy w produkcji. Instalator może sprawdzić nastawy w granicach wymagań operatora, a zbyt wysokie napięcie warto zgłosić operatorowi sieci. Operator może też ograniczyć pracę mikroinstalacji o mocy powyżej 10 kW, gdy zagraża ona bezpieczeństwu sieci (art. 7 ust. 8d10 Prawa energetycznego).

Błąd izolacji lub zerowa produkcja

Komunikat o niskiej rezystancji izolacji oznacza zwykle zawilgocenie albo uszkodzenie przewodu lub złącza po stronie DC. Nie resetuj falownika w kółko i nie zaglądaj do złączy samodzielnie. Zgłoś to serwisowi, bo usterka po stronie DC grozi porażeniem i pożarem. Gdy falownik nie działa wcale, sprawdź tylko, czy nie zadziałało zabezpieczenie w rozdzielnicy, i wezwij naprawę instalacji.

Po burzy i wichurze

Po gwałtownej burzy sprawdź w aplikacji, czy instalacja pracuje, a z ziemi obejrzyj, czy panele i mocowania są na miejscu. Jak przygotować instalację na takie warunki, opisujemy w tekście fotowoltaika a burza.

Serwis fotowoltaiki w Sun Valley Energy

W modelu, w którym pracuje Sun Valley Energy, montaż jest początkiem współpracy, a nie końcem. W ramach serwisu instalacji prowadzimy przeglądy, monitoring, czyszczenie, naprawy i obsługę gwarancji u producentów. Od 2021 r. zrealizowaliśmy ponad 150 projektów i dbamy o nie tak, żeby produkowały energię przez cały okres życia paneli.